Maj '22

Zobacz cały kalendarz >
FILTRUJ KONCERTY
Koncerty symfoniczne
Koncerty muzyki kameralnej
Metropolitan Opera live
Dla dzieci - DUA
Dla dzieci - Odkrywcy muzyki
Dla dzieci - Filharmonia z klasą
Dla dzieci - Baby Boom Bum
Imprezy impresaryjne
Kolory Polski
Koncerty szkolne
Nasłuchiwanie
Odznacz wszystkie
Archiwum koncertoweArchiwum Informacji

KURATORSKI RECITAL ORGANOWY

15 maja 2022, 17.00 Kup bilet > Cena: normalny 32 PLN, ulgowy 22 PLN

 

Wykonawca:
Krzysztof Urbaniak – organy

 

Program:
J.S. Bach – Passacaglia c-moll BWV 582
J.S. Bach – Partita diverse sopra „O Gott, du frommer Gott” BWV 767
J. Cage – „Souvenir”
S. Karg-Elert – Chorał symfoniczny „Jesu meine Freude” op. 87 nr 2

 

Recital organowy Krzysztofa Urbaniaka, koordynatora budowy, a dziś kuratora organów Filharmonii Łódzkiej, rozpocznie się muzyką Bacha, a zakończy dziełem ostatniego, jak chcą niektórzy, przedstawiciela wielkiej północnoeuropejskiej szkoły organowej. Pomiędzy nimi znajdzie się niespodzianka – muzyka organowa Johna Cage’a, najsłynniejszego awangardzisty i eksperymentatora muzycznego XX stulecia. Co autor utworu 4’33’’, w którym nie ma ani jednego dźwięku, mógł komponować na organy?

Passacaglia c-moll BWV 582 to jeden z najsłynniejszych utworów organowych Johanna Sebastiana Bacha, który szczególnie cenili romantycy. Oparta jest na dostojnym, wręcz monumentalnym, kroczącym powoli temacie. To on stanowi podstawę aż 20 wariacji stworzonych w technice ostinato, polegającej na wielokrotnym powtarzaniu w głosie basowym melodii, ponad którą rozwijane są kunsztowne zdobienia. Formę barokowej passacaglii, opartą na technice basso ostinato, wywodzi się od pieśni śpiewanych w trakcie procesji, a nazwę – od połączenia dwóch hiszpańskich słów: pasar – „iść” i calle – „droga”. Passacaglia c-moll, niewątpliwy hołd złożony przez Bacha jego mistrzowi Dietrichowi Buxtehudemu, powstała prawdopodobnie w pierwszej dekadzie XVIII wieku, tuż po powrocie Bacha z Lubeki. Duch Buxtehudego, ale też Georga Böhma, nauczyciela Bacha w Lüneburgu, unosi się nad młodzieńczą partitą chorałową BWV 767, napisaną około 1700 roku. To również forma wariacji: melodia chorału luterańskiego „O Gott, du frommer Gott” („Boże, Ty, Któryś posiadł cnót wszytek”) opracowana jest osiem razy, ale bez użycia pedału – utwór może być więc wykonany nie tylko na organach, lecz także na każdym innym instrumencie klawiszowym.

Wielką tradycję północnej szkoły organowej, zapoczątkowaną przez Buxtehudego, kontynuował Sigfrid Karg-Elert, student Konserwatorium Lipskiego i wykładowca uczelni, którą w mieście Bacha założył Felix Mendelssohn. Ten niemiecki organista i kompozytor muzyki organowej największe triumfy święcił w latach 20. XX wieku. I choć jego twórczość wyrasta z dokonań wielkich barokowych poprzedników, to jednak jest muzyką modernistyczną, oddającą ducha swoich czasów. Karg-Elert, bazując na technikach i formach barokowych, szedł bowiem wyraźnie w stronę muzycznego „impresjonizmu” – przywiązywał dużą wagę do barw i bogatego, wyrafinowanego brzmienia. Świetnym przykładem jego postawy twórczej są wariacje op. 87 nr 2 na temat jednego z najsłynniejszych hymnów luterańskich „Jesu meine Freude”.

„Souvenir” („Upominek”) John Cage napisał w 1983 roku na zamówienie Amerykańskiego Cechu Organistów. Podobno po otrzymaniu połowy honorarium dowiedział się, że wykonawca chciał, by dzieło było podobne do kompozycji fortepianowej „Dream” z 1948 roku. Ponieważ Cage z zasady nigdy się nie powtarzał, zwrócił zaliczkę, która jednak została odesłana mu z powrotem z zapewnieniem, że może napisać, co tylko zechce. I choć tak się właśnie stało, trudno nie zauważyć pewnych podobieństw między oboma utworami. W „Souvenir”, tak jak w „Dream”, muzyka jest dość tradycyjna: prosta, melodyjna, klarowna, o przejrzystej fakturze, ale narracja przerywana jest nieoczekiwanie klasterami, zaś całość zagrana ma być trzy razy. Utwór Cage’a w zestawieniu z dziełami Bacha i Karga-Elerta może zaskakiwać, ale kiedy posłucha się go uważnie i to w kontekście dzieł dokonań wielkich organistów poprzednich epok okaże się, jak bardzo ten muzyczny buntownik szanował tradycję.

 

Krzysztof Urbaniak, fot. Dariusz Kulesza

Archiwum koncertoweArchiwum Informacji

Strona internetowa Filharmonii Łódzkiej im. Artura Rubinsteina zrealizowana w ramach projektu „FŁ100. Stuletnia i nowoczesna Filharmonia Łódzka marką regionalną” współfinansowana przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz z budżetu państwa.